Yapay Zekâ ile Tarihsel Araştırma: Türkiye Cumhuriyet’inin İlanının Uluslararası Yankıları (pdf)

Bu yazıda, yapay zekâ desteğiyle yürütülen bir tarih araştırmasının süreci ve çıktısı paylaşılmaktadır.
Araştırmanın konusu, *“Türkiye Cumhuriyeti’nin ilanının diğer ülkelerdeki yankıları”*dır.
Amaç, 29 Ekim 1923’te ilan edilen Cumhuriyet’in dünya basını, hükümet çevreleri ve diplomatik temsilcilikler nezdindeki yansımalarını belgelemektir.

Çalışma, OpenAI’nin GPT-5 modeli ile yürütülmüştür. Model, verilen kaynaklardaki belgeleri ve referansları derinlemesine tarayarak doğrudan alıntıları, demeçleri, gazete başlıklarını ve diplomatik yazışmaları kategorilere ayırmıştır.
Bu araştırma, yapay zekânın yalnızca yazı üretimi değil, aynı zamanda bilimsel belge analizi için de etkin biçimde kullanılabileceğini göstermektedir.

Çalışmanın Yürütülme Süreci

Projede, GPT-5’e hem araştırma konusu hem de biçimsel yönergeler içeren özel bir prompt verilmiştir.
Model, bu talimat doğrultusunda yüklenen PDF makaleleri ve çevrimiçi haberleri tarayarak referanslara dayalı bir araştırma metni oluşturmuştur.

Kullanılan Prompt

“Türkiye Cumhuriyeti’nin ilanının diğer ülkelerdeki yankılarını araştır. Verdiğim PDF makaleleri ve bu makalelerdeki kaynakçaları dikkate alarak; hükümet yetkililerinin demeçleri, diplomatik yazışmalar, basın başlıkları ve akademik incelemelerdeki doğrudan alıntıları kategoriler halinde topla. Çok az yorum ekle, doğrudan referanslarla çalış. Sonuç Word makale formatında, akademik article biçiminde düzenlensin.”

Bu prompt, araştırmanın hem kapsamını hem de biçimsel yapısını belirlemiştir.
GPT-5 modeli, belge içindeki alıntıları otomatik olarak sınıflandırmış, kaynak referanslarını koruyarak Word biçiminde bir araştırma makalesi üretmiştir.

Kaynaklar

Bu çalışma için hem akademik hem de dijital kaynaklar kullanılmıştır.
Yapay zekâ modeli, aşağıdaki PDF makaleleri taramıştır:

  1. Oykuleriyle Atatürk’ün Özel Mektupları
  2. Cumhuriyetin İlk Yıllarındaki Gelişmeleri Basının Yorumlayışı (1923-1926)
  3. Türkiye’deki İlk Cumhuriyet Kutlamalarının 1923 Yılı Basınına Yansıması – Önder Kocatürk
  4. Türk Dış Temsilciliklerinde Cumhuriyet Kutlamaları (1923-1933) – Erol Evcin
  5. Türkiye’de Cumhuriyet’in İlanını ABD Basını Nasıl Gördü? – Mehmet Okur, Abdullah Berk
  6. Alman Basınında Türkiye’de Cumhuriyet’in İlanına Eleştirel Yaklaşımlar – Sefa Vidinlioğlu
  7. Türkiye’de Cumhuriyet’in İlanı ve Avustralya Basınındaki Yansımaları – Orhan Özcan

Ek olarak, BBC Türkçe’nin Cumhuriyet’in 100. yılı kapsamında yayımladığı iki makale de çalışmada referans olarak kullanılmıştır:

Çıktı: Yapay Zekâ Tarafından Derlenen Araştırma

GPT-5, yukarıdaki kaynakları inceleyerek aşağıdaki ana başlıklar altında verileri toplamıştır:

  1. Hükümet Yetkililerinin Açıklamaları ve Mektupları
  2. Yabancı Basının Başlıkları ve Yorumları
    • ABD Basını
    • Alman Basını
    • Avustralya Basını
  3. Diplomatik Yazışmalar ve Dış Temsilcilik Kutlamaları
  4. Akademik İncelemelerde Yer Alan Görüşler

Her bölümde doğrudan alıntılar, gazete başlıkları ve belge referansları yer almaktadır.
Sonuçta ortaya çıkan metin, yorumdan çok belge temelli bir derleme niteliği taşımaktadır.

Cumhuriyet’in İlanının Uluslararası Yankıları (1923)İndir

Sonuç

Bu proje, yapay zekâ destekli araştırma süreçlerinin tarihsel incelemelerde nasıl kullanılabileceğine dair pratik bir örnektir.
Model, insan araştırmacının yönlendirmesiyle akademik belgeleri analiz etmiş, alıntıları kategorize etmiş ve biçimlendirilmiş bir makale üretmiştir.
Elde edilen sonuç, yapay zekânın tarihsel araştırmalarda yardımcı bir analiz aracı olarak etkin biçimde kullanılabileceğini göstermektedir.